Zespół cieśni nadgarstka – rehabilitacja, ćwiczenia, terapia manualna

zespół cieśni nadgarstka

Zespół cieśni nadgarstka inaczej nazywany zespołem kanału cieśni nadgarstka lub po prostu cieśnią nadgarstka jest coraz częściej występującą w społeczeństwie dysfunkcją. Jest to zespół przeciążeniowy kończyny górnej, którego objawy związane są z uciskiem na nerw pośrodkowy w okolicy kanału nadgarstka.Przeciążenie tkanki kojarzy nam się z nadmiernym jej wykorzystaniem podczas wykonywania określonych czynności. Warto jednak wiedzieć, że nadmierne wykorzystanie może mieć różne aspekty. Pierwszy aspekt jest związany z rzeczywistym przeciążeniem np. ścięgna mięśnia z powodu bardzo częstego wykonywania określonego, specyficznego ruchu. Najczęściej jest to związane z wykonywaną pracą zawodową.

Drugi aspekt wiąże się z nadmiernym wykorzystywaniem danej okolicy ciała przy jednoczesnym braku aktywności (angażowania w wykonanie jakiegoś ruchu) innej okolicy ciała. Wspomniany brak aktywności może wynikać z kontuzji np.: przeciążenie kolana z powodu bólu biodra, ale może być również wynikiem negatywnych zmian ruchomości ciała z powodu np. siedzącego trybu życia. W przypadku zespół cieśni nadgarstka mamy często do czynienia z drugim przypadkiem: siedzenie i brak naturalnej aktywności fizycznej osłabia mięśnie barku i wyrabia w nas nawyk nadwykorzystywania dalszej części kończyny czyli nadgarstka a „zamrażania” barku i łokcia.

Patobiomechanika kończyny górnej a zespół cieśni nadgarstka

Dla skutecznego leczenia Pacjenta z dolegliwością typu zespół cieśni nadgarstka niezbędne jest zrozumienie etiologii powstawania tej dysfunkcji.

Badania potwierdzają, że funkcja takich części ciała jak stopy i dłonie zależy w głównej mierze od kondycji stawów leżących bliżej tułowia. Czyli – odnosząc się do kończyny górnej – możemy minimalizować częstość występowania przeciążeń dłoni i nadgarstka jeśli będziemy dbać o ruchomość, siłę mięśniową i stabilizację barków i łokci.

Kluczowym czynnikiem w niezauważalnym rozwijaniu się dolegliwości pt. zespół cieśni nadgarstka jest zaburzenie funkcji całej kończyny górnej. Musimy brać pod uwagę staw łokciowy, staw ramienny (zwany barkiem) łącznie z łopatką oraz kręgosłup w odcinku szyjnym i piersiowym. Ograniczenia ruchomości w okolicy kręgosłupa skutkują zmniejszoną ruchomością barku, a ograniczenia w ruchach barku będą zmieniać ruchomość łokcia i nadgarstka. Dodatkowym czynnikiem aktywującym powyższe zmiany jest osłabienie mięśni stabilizujących łopatkę. Ta specyficzna kość jest „zawieszona” w mięśniach, a jej usytuowanie jest związane zarówno z napięciem tych mięśni, ich prawidłowym tzw. balansem mięśniowym jak również z ukształtowaniem/ pozycją kręgosłupa piersiowego.

Na funkcjonowanie powyżej wymienionych struktur w ogromnym stopniu mają wpływ dwa czynniki: naturalna aktywność fizyczna oraz utrzymywanie prawidłowej postawy ciała. Aktywność fizyczna powinna utrzymywać mięśnie leżące wokół łopatek w dobrej kondycji – mięśnie te powinny być dobrze się pobudzać do napięcia aby efektywnie stabilizować łopatkę. Bez odpowiedniej stabilizacji łopatki bark nie jest w stanie funkcjonować prawidłowo.

Dzisiejszy tryb życia zmusza większość ludzi do częstego przebywania w pozycji siedzącej. Oprócz szkodliwego wpływu na inne okolice ciała – chociażby biodra czy kręgosłup – siedzenie w pozycji zgarbionej wpływa w olbrzymim stopnie na funkcjonowanie kończyny górnej. Dzieje się tak ze względu na nieprawidłowe ustawienie łopatki, wysuwanie barków do przodu oraz radykalne zmniejszanie elastyczności mięśni i tkanek klatki piersiowej. W efekcie mamy do czynienia z tzw. zamkniętą klatka piersiową. Takie ustawienie ogranicza możliwości rotacji kości ramiennej i w sposób istotny – i niezauważalny dla Pacjenta – zmienia mechanikę całej kończyny.

Powyższe mechanizmy nie powodują, że dana osoba nie może wykonywać jakiś ruchów. Pacjent nadal normalnie funkcjonuje, ale nie zauważa że zmienił się sposób wykonywania ruchów i określonych czynności. Powtarzanie nieprawidłowych czynności, z biegiem miesięcy i lat, spowoduje wystąpienie przeciążenia w którymś z obszarów ciała:
– barku (zmiany degeneracyjne ścięgien, zapalenia kaletki),
– łokcia (zmiany degeneracyjne ścięgien, łokieć tenisisty, łokieć golfisty),
– nadgarstka (stany zapalne ścięgien, zespół cieśni nadgarstka) lub połączenie wymienionych.

Wszystkie powyższe czynniki mogące zmieniać biomechanikę kończyny górnej należy wziąć pod uwagę w procesie rehabilitacji Pacjenta, u którego zdiagnozowano zespół cieśni nadgarstka.

Zespół cieśni nadgarstka – rehabilitacji Pacjenta

Rehabilitacja Pacjenta przebiega pewnymi etapami. Pierwszy z nich związany jest z właściwym przeprowadzeniem badania klinicznego i zebraniem wywiadu – na tej podstawie rysuje się dopiero sposób postępowania z daną osobą. Do przedstawienia planu postępowania standardowo potrzebujemy następujących informacji:

Ocena trybu życia Pacjenta.

Jest to niezwykle ważna część wywiadu z Pacjentem. Fizjoterapeuta musi poznać codzienny model funkcjonowania danej osoby tak by świadomie zaplanować proces rehabilitacji, ocenić czynniki ryzyka/ niepowodzenia, przedstawić Pacjentowi najważniejsze czynniki codziennej aktywności które wymagają zmian lub wręcz eliminacji. W tym punkcie najważniejsze są:

  • praca: rodzaj wykonywanej pracy, zaangażowanie kończyny górnej, pozycja podczas pracy
  • aktywność domowa: rodzaj aktywności, zaangażowanie kończyny górnej
  • odpoczynek bierny: pozycje/ ułożenie ciała
  • odpoczynek czynny: rodzaj aktywności sportowej, technika wykonywania ruchu

Z powyższych danych można „ułożyć” obraz codziennych aktywności Pacjenta, które mają wpływ na budowanie pewnych ograniczeń jego ciała czego efektem może być zespół cieśni nadgarstka lub inne schorzenia ortopedyczne.

Ocena funkcjonowania całej kończyny górnej.

Niezwykle ważny punkt zmierzający do oceny tzw. globalnego wzorca ruchu całej ręki. Nie koncentrujemy się na miejscu bólu tylko na płynnej ruchomości kończyny. Fizjoterapeuta – za pomocą specjalistycznych testów funkcjonalnych – ocenia nie tylko ruch samej kończyny ale również łopatki oraz kręgosłupa szyjnego i piersiowego. Ocenie podlegają:

  • zakres ruchu globalnego
  • symetria lewej i prawej kończyny górnej
  • siła grup mięśniowych
  • stabilizacja stawów, łopatki i kręgosłupa

Ocena napięcia tkanek miękkich.

To kolejny, bardziej szczegółowy poziom badania. Za pomocą testów klinicznych oraz subiektywnego badania palpacyjnego oceniamy poziom napięcia struktur miękkich kończyny górnej, klatki piersiowej, barku i szyi.

Zwykle, gdy Pacjent ma zespół cieśni nadgarstka mamy do czynienia ze zwiększonym poziomem napięcia tkanek miękkich (potocznie nazywany „przykurczem”).

Ocena ruchomości stawów kończyny i kręgosłupa.

Sprawdzenie ruchomości poszczególnych stawów kończyny może dostarczyć niezwykle cennych klinicznie informacji. Często zdarza się, że Pacjenci mają ograniczenia np. rotacji w stawie ramiennym wynikające z przebytej kontuzji o której dawno już zapomnieli. Niestety tego typu zdarzenia mogą przyczyniać się do występowania przeciążeń w obrębie nadgarstka.

Nerw pośrodkowy – ocena mobilności

Jest to jeden z kluczowych czynników badanych u Pacjenta zarówno na początku rehabilitacji jak i monitorowanych podczas całego procesu. Mobilność (możliwość przesuwania się względem otaczających tkanek) nerwu pośrodkowego jest kluczowym elementem, od którego poprawy zależny jest poziom występowania dolegliwości bólowych, drętwienia palców i mrowienia palców. Nerw pośrodkowy i jego mobilność oceniana jest zarówno przez fizjoterapeutę za pomocą specjalistycznych testów neurodynamicznych jak i przez lekarza w czasie specjalistycznego badania ultrasonograficznego.

Na podstawie danych zebranych podczas badania Pacjenta fizjoterapeuta przedstawia Pacjentowi plan rehabilitacji. Najważniejsze składowe tego planu zwykle zawierają się w 2 punktach:

  • terapia manualna w zespole cieśni nadgarstka
  • ćwiczenia w zespół cieśni nadgarstka

Terapia manualna w zespole cieśni nadgarstka.

Terapia manualna to bardzo rozległy zakres technik i działań fizjoterapeutycznych/ leczniczych wykonywanych przez fizjoterapeutę za pomocą własnych dłoni. Techniki te są ukierunkowane na wywołanie określonego rezultatu w danym obszarze ciała czy wręcz w określonej tkance danego obszaru ciała (np.: mięsień, więzadło, tkanka łączna, tkanka nerwowa).

Terapia manualna jest niezwykle przydatna w leczeniu dolegliwości typu zespół cieśni nadgarstka. Wykorzystujemy ją zarówno do samego diagnozowania schorzeń kanału nadgarstka jak do leczenia przyczyn i objawów tego schorzenia.

Fizjoterapeutyczna terapia manualna w zespole cieśni nadgarstka ukierunkowana jest zwykle na następujące cele:

  • zwiększenie elastyczności mięśni i tkanek miękkich w obszarze przedramienia
  • zwiększenie ruchomości stawu nadgarstkowego
  • zwiększenie elastyczności mięśni i tkanek miękkich w obszarze barku
  • zwiększenie ruchomości stawu ramiennego (barku)
  • zwiększenie elastyczności/ rozluźnienie mięśni w okolicy połączenia barku z szyją
  • zwiększenie elastyczności/ rozluźnienie mięśni w obszarze klatki piersiowej
  • zwiększenie elastyczności/ rozluźnienie mięśni w obszarze szyi i karku
  • zwiększenie ruchomości kręgosłupa szyjnego i piersiowego
  • poprawa mobilności traktu nerwu pośrodkowego

Poprzez te działania uzyskujemy zwykle zmniejszenie dolegliwości związanych z uciskiem nerwu pośrodkowego na poziomie nadgarstka. Przygotowujemy też tkanki i mięśnie do bardziej efektywnej pracy w czasie wykonywania specjalnych ćwiczeń skutecznych na zespół cieśni nadgarstka.

Zespół cieśni nadgarstka – ćwiczenia

Kluczowym elementem nieoperacyjnego leczenia zespołu cieśni nadgarstka są specjalne ćwiczenia dedykowane do tego schorzenia. Ćwiczenia są wykonywane pod nadzorem fizjoterapeuty, a po opanowaniu techniki ich wykonywania są kontynuowane przez Pacjenta w warunkach domowych.

Ćwiczenia zlecane Pacjentom w ramach naszego procesu leczeniu zespołu cieśni nadgarstka mają na celu poprawę mechaniki całej kończyny górnej tak aby zdecydowanie zmniejszyć przeciążenie nadgarstka. Realizujemy to poprzez:

  • zwiększenie ruchomości kręgosłupa szyjnego i piersiowego
  • zwiększenie ruchomości i stabilizacji łopatki
  • optymalizację ruchomości barku
  • zwiększenie elastyczności mięśni przedramienia
  • zwiększenie ruchomości nadgarstka
  • ćwiczenia automobilizacji nerwu pośrodkowego

Ćwiczenia dostosowywujemy do stopnia zaawansowania schorzenia oraz do aktualnych możliwości Pacjenta.

Zespół cieśni nadgarstka – efektywne leczenie nieoperacyjne: połączenie metody hydrodekompresji ze specjalistyczną rehabilitacją.

Nieoperacyjne leczenie zespołu cieśni nadgarstka jest zwykle kojarzone z podjęciem przez Pacjenta rehabilitacji. Niestety efektywność tego procesu, w wielu wypadkach, jest niewystarczająca. Przyczyn braku zadawalających efektów należy upatrywać zwykle w 3 obszarach.

Po pierwsze – Pacjenci zgłaszają się na rehabilitację bez wcześniejszej konsultacji lekarskiej połączonej z badaniem ultrasonograficznym (USG). Podczas specjalistycznej konsultacji lekarz (z odpowiednim doświadczeniem w nieoperacyjnym leczeniu tego schorzenia) może określić czy próba leczenia rehabilitacyjnego w ogóle ma sens i może przynieść pożądany efekt. Podjęcie rehabilitacji bez wcześniejszego badania może być niestety stratą czasu Pacjenta.

Po drugie – niewłaściwie dobrane działania i ćwiczenia rehabilitacyjne nie przyniosą efektu. Po postawieniu prawidłowej diagnozy należy się zgłaszać na rehabilitację do doświadczonych (w leczeniu właśnie tego schorzenia!) fizjoterapeutów współpracujących na co dzień z lekarzem.

Po trzecie – Pacjenci zwykle zgłaszają się na leczenie w dość zaawansowanym stadium, gdy objawy zespołu cieśni nadgarstka są już bardzo intensywne. W takich przypadkach zastosowanie rehabilitacji może być niewystarczające do osiągnięcia zadowalającego efektu. Wskazane jest wykonanie zabiegu sonochirurgicznego – hydrodekompresji nerwu pośrodkowego- a dopiero następnie wdrożenie specjalistycznej rehabilitacji.

Nasze doświadczenie (metodą hydrodekompresji wyleczyliśmy około 1000 osób!) jednoznacznie wskazuje, że połączenie zabiegu hydrodekompresji ze specjalistyczną rehabilitacją pozabiegową daje najlepsze i najbardziej trwałe efekty. Zabieg hydrodekompresji zmniejsza miejscowy stan zapalny, zmniejsza obrzęk nerwu pośrodkowego, radykalnie zmniejsza objawy zespołu cieśni nadgarstka i dzięki temu ćwiczenia rehabilitacyjne są bardziej efektywne. Pacjent może się pozbyć nieprzyjemnych dolegliwości, a w razie pojawienia się pierwszych oznak przeciążenia nadgarstka wie jak odpowiednimi ćwiczeniami pomóc samemu sobie.