Mobilizacja rzepki kolanowej

Na czym polega mobilizacja rzepki kolanowej?

Mobilizacja rzepki kolanowej to nic innego jak postępowanie mające na celu zwiększenie jej ruchomości (mobilności). Jest hasłem znanym chyba wszystkim osobom mającym kiedykolwiek kontuzję kolana i korzystającym z pomocy fizjoterapeuty. To jedna z najczęściej wykorzystywanych przez terapeutów technik przy problemach z kolanem. Przy jakich dokładnie? O tym w dalszej części artykułu.

Nie oznacza to jednak, że fizjoterapeuci jej nadużywają stosując u niemal każdego pacjenta (zarówno po skomplikowanej operacji, jak i przy mało intensywnym, sporadycznym bólu kolana). Dlaczego więc jest tak istotna w procesie leczenia? Postaram się krótko przybliżyć jej znaczenie w funkcjonowaniu kolana a właściwie całej kończyny dolnej.

Funkcja rzepki w stawie kolanowym

Staw kolanowy zbudowany jest z kości udowej, piszczelowej i rzepki. Ta ostatnia nie ma standardowego połączenia z resztą elementów tworzących staw. Jednocześnie jest jego bardzo istotną strukturą. Rzepka kształtem przypomina trójkąt podstawą skierowany ku górze. Zaś jej wierzchołek zwrócony jest w stronę stopy. Wpleciona jest w mięsień czworogłowy uda, posiadający największą masę ze wszystkich mięśni naszego ciała. Oznacza to, że ruchomość rzepki jest od niego całkowicie uzależniona, a siły na nią działające ogromne. Ma najgrubszą w całym ludzkim szkielecie chrząstkę znajdującą się od strony kości udowej. To dzięki niej może swobodnie się poruszać. Rzepka przemieszcza się w czasie zginania i prostowania kolana (odpowiednio – w dół i do góry). Tor, po jakim wędruje jest ściśle określony i zachowany dzięki tkankom ją otaczającym (mięsień czworogłowy, więzadła, troczki). Dodatkowym zabezpieczeniem jest kształt powierzchni stawowych rzepki i kości udowej (wypukła na rzepce i wklęsła na kości udowej). To wszystko sprawia, że nasze kolano funkcjonuje nienagannie – cicho, płynnie, bezboleśnie. Istnieje jednak wiele czynników zaburzających prawidłową pracę rzepki w stawie, można nawet pokusić się o stwierdzenie, że prawie każdy problem w obrębie kolana skutkuje pogorszeniem funkcjonowania rzepki (najczęściej ograniczeniem jej zakresu ruchu). Stąd tak częsta konieczność mobilizacji.

Przyczyny problemów z rzepką

Oto kilka przyczyn zakłócających prawidłową pracę rzepki oraz wybrane wskazania do jej zastosowania:

  • stany po operacji kolana,

  • stany po unieruchomieniu kolana,

  • urazy, np. skręcenie stawu,

  • wady postawy, np. koślawość kolan,

  • słaba elastyczność mięśni i innych tkanek (przykurcze),

  • dysbalans mięśniowy (nierównowaga mięśniowa),

  • przebyte urazy mięśni ud i podudzi,

  • czynniki predysponujące np. wiek, płeć, poziom aktywności fizycznej, rodzaj wykonywanej pracy,

  • indywidualna (predysponująca) budowa ciała.

Schemat budowy rzepki wraz z działającym na nią mięśniem czworogłowym uda

 

Przyczyn zaburzeń funkcjonowania rzepki może być znacznie więcej. Ich znalezienie i dokładna analiza może wymagać konsultacji u fizjoterapeuty. Istnieją jednak pewne charakterystyczne symptomy, które pomogą Wam rozpoznać problem.

Symptomy zaburzenia pracy rzepki

  • tkliwość dotykowa brzegów rzepki o różnym nasileniu,

  • ból z przodu kolana, nasilający się podczas obciążenia (schodzenie po schodach, przysiady),

  • sztywność stawu,

  • skrzypienie, trzeszczenie, uczucie przeskakiwania lub blokowania w okolicy rzepki.

Mobilność całego stawu kolanowego jest uzależniona od wielu czynników, jednak bez przywrócenia ruchomości rzepki, pełny zakres ruchu jest niemal niemożliwy do uzyskania. Wcześnie wprowadzona (już od pierwszych dni) po operacji czy urazie mobilizacja rzepki pozwala zminimalizować ryzyko ograniczenia ruchomości całego kolana. Zaniechanie tego ważnego etapu rehabilitacji może przyczynić się do szybszego uszkodzenia chrząstki i powstania zmian zwyrodnieniowych, których ciężko odwrócić.

Przywróceniem prawidłowej ruchomości rzepki z pewnością zajmie się fizjoterapeuta w czasie rehabilitacji. Nie mniej istotne może okazać się uzupełnienie terapii o (auto)mobilizację, którą możesz wykonać samodzielnie. Jak się do tego zabrać?

(Auto)mobilizacja rzepki – krok po kroku

  • Postaraj się dokładnie wyczuć brzegi rzepki (najłatwiej będzie Ci ją złapać, gdy kolano będzie całkowicie wyprostowane i rozluźnione np. podczas siedzenia z prostą nogą na podłodze). Wyczuj jej podstawę i wierzchołek – odpowiednio u góry i u dołu. Spróbuj ocenić jej ruchomość w każdym kierunku (góra-dół, na boki, skośnie, pod różnymi kątami) i wyczuj te najsztywniejsze.
Mobilizacja rzepki kolanowej - krok1

Mobilizacja rzepki kolanowej – krok1

  • Postaraj się objąć rzepkę całą dłonią tak, abyś poruszając nią nie czuł dyskomfortu.
  • Automobilizację rozpocznij od przyjęcia wygodnej pozycji. Mięsień czworogłowy uda powinien być całkowicie rozluźniony. Przesuwaj rzepkę płynnym ruchem w wybranym kierunku, w możliwie pełnym, bezbolesnym zakresie ruchu. Nie szarp i nie dociskaj do stawu. Ruszaj nią tak, jakbyś chciał ślizgać po powierzchni łydki. Zatrzymaj ruch w pozycji maksymalnego zakresu przez kilka sekund, następnie powoli wróć do pozycji wyjściowej. Powtórz kilka – kilkanaście razy.
Mobilizacja rzepki kolanowej - krok2

Mobilizacja rzepki kolanowej – krok2

  • Mobilizację rozpocznij od pozycji z wyprostowanym kolanem. Następnie stopniowo ustawiaj je w coraz większym zgięciu (podkładając pod kolano np. zwinięty ręcznik lub przyjmując pozycję siedzącą).
Mobilizacja rzepki kolanowej - krok3

Mobilizacja rzepki kolanowej – krok3

Mobilizacja rzepki kolanowej - krok4

Mobilizacja rzepki kolanowej – krok4

Mobilizacja rzepki kolanowej - krok5

Mobilizacja rzepki kolanowej – krok5

  • Pamiętaj o najważniejszej zasadzie: nic na siłę!
  • Automobilizacja rzepki, zwłaszcza po operacjach i cięższych urazach, powinna być nadzorowana i konsultowana przez lekarza lub fizjoterapeutę!

 

autor: Joanna Gawrylczyk

Zobacz: Baza wiedzy